De eerste 100 dagen van een programma
Na de eerste twee weken volgt een lange aanloop. De eerste honderd dagen in drie blokken: kijken wat er ligt, laten lopen en meten, en bijstellen.
Honderd dagen is een afspraak, geen natuurwet. Het is ruim een kwartaal: lang genoeg om iets te meten, kort genoeg om nog bij te sturen. Wij gebruiken die periode als eerste blok van een programma, met aan het eind een moment waarop het plan wordt aangepast aan wat er gezien is. Het is het deel van het werk waar wij de meeste energie van krijgen, omdat bijna alles nog goedkoop te corrigeren is.
Over de eerste twee weken schreven wij al in Een goede start van de executie. Dit artikel gaat over wat daarna komt.
Dag 1 tot 30: kijken wat er al ligt
Voordat je iets toevoegt, breng je in kaart wat de betrokken teams al dragen. Dat voorkomt stapelen. Doe daarna een nulmeting, ook als die ruw is, zodat je later kunt zien wat er veranderd is. Hoe je kiest wat je meet, staat in Meten wat telt.
Verzamel in dezelfde weken de ja-maren uit de eerste gesprekken, zonder ze te weerleggen. Het zijn de risico's die niemand in het plan heeft gezet. Hoe dat gaat, staat in Een ja-maar is informatie, geen weerstand.
Kies tot slot één eerste stap met een team dat zelf wil beginnen, niet met het moeilijkste team. Het doel is in het klein leren, niet bewijzen dat het groot kan.
Plan ook een vast kort contact met wie het programma heeft gevraagd, elke week of om de week, en houd dat vol. Wie in week vijf voor het eerst hoort hoe het gaat, vindt alles een verrassing.
Dag 30 tot 60: laat het tegen de werkelijkheid aanlopen
De eerste stap draait nu bij echte gebruikers, en het loopt ergens anders dan gepland. Dat is geen probleem, dat is de bedoeling. Schrijf op wat anders ging en houd één gesprek met drie vragen: wat was de verwachting, wat is gezien, wat verandert er daarom? Leg de verwachting vooraf vast. Achteraf zegt bijna iedereen dat hij het al wist, en dan leert niemand iets.
Kijk voordat de volgende teams aan bod komen in welke fase ze zitten. Een team dat nog zoekt naar doel en rollen vraagt een andere aanpak dan een team dat opschaalt. Dat staat uitgewerkt in Wat bij tien mensen werkt, werkt bij vijftig niet meer.
Praat in deze weken ook met mensen die de verandering nog niet merken maar straks wel. Vraag wat ze erover gehoord hebben en wat zij denken dat er verandert. Het verschil met wat jij vertelt, is je communicatieplan.
Zorg ook dat de leiding het eerste slechte bericht in deze weken hoort en niet pas aan het eind. Een tegenvaller in week zes is een les. Dezelfde tegenvaller op dag honderd is een probleem.
Dag 60 tot 100: meten en bijstellen
Herhaal de meting en leg hem naast de nulmeting. Wat is veranderd, wat niet, en wat weet je nu wat je aan het begin niet wist?
Daarna volgt een besluit met drie mogelijke uitkomsten: opschalen, aanpassen of stoppen. Alle drie zijn geldig. Een programma dat op dag 100 het plan ongewijzigd laat, heeft veel geluk gehad of niet goed gekeken. Zet de datum van dat besluit aan het begin in de agenda van de stuurgroep. Anders schuift het door naar een volgende vergadering, en wordt bijsturen een kwestie van later.
Rapporteer aan de stuurgroep niet alleen wat er gedaan is, maar ook wat het heeft veranderd en wat is geleerd.
Wat wij in die honderd dagen niet doen
Wij rollen niet uit naar alle teams tegelijk. Wij leggen geen einddatum vast voor onderdelen waarvan wij nog niet weten hoe lang ze duren. Wij trekken geen conclusies uit één team: wat bij het eerste team werkt, is een aanwijzing en geen bewijs. En wij zetten geen moment op dag 100 waarvan de uitkomst al vaststaat. Dan wordt het een formaliteit in plaats van een besluit.
Wat moet er op dag 100 van jouw programma gemeten zijn om te kunnen zeggen dat het de goede kant op gaat?