Inspiratie

Een ja-maar is informatie, geen weerstand

Een ja-maar stopt het gesprek, maar bevat bijna altijd een zorg die je nodig hebt. Wat erachter zit en hoe je het gesprek omdraait.

Je doet een voorstel en krijgt "ja, maar". Daarna gaat het gesprek over wie er gelijk heeft en niet meer over het voorstel. Wie het voorstel deed, voelt zich tegengewerkt. Wie de ja-maar zei, voelt zich niet gehoord. Beiden vertrekken met het idee dat de ander het niet begrijpt.

In veranderprogramma's heet dit snel weerstand. Wij lezen het liever als een mededeling in slechte verpakking: de ander ziet iets wat jij niet ziet.

Wat een ja-maar doet

Het woord "ja" klinkt als instemming, maar betekent meestal alleen dat de ander je gehoord heeft. Het woord "maar" schrapt wat ervoor kwam. Een voorbeeld:

"Het team start volgende maand met de nieuwe intake." "Ja, maar daar is de bezetting niet voor."

Wat nu? Of je verdedigt de planning, of je geeft toe dat er te weinig mensen zijn. In beide gevallen is het gesprek over het voorstel voorbij. Het eigenlijke punt, de bezetting, is nog niet onderzocht.

Meestal volgt een tweede ja-maar, nu van de kant van wie het voorstel deed: "Ja, maar de planning staat al." Zo ontstaat een pingpongspel waarin beide kanten hun eigen standpunt herhalen en niemand iets leert.

Wat er meestal achter zit

Onder een ja-maar zit meestal een van vier dingen: een praktisch probleem dat echt bestaat, een eerdere ervaring waarbij het misging, een belang dat geraakt wordt, of een rol die verandert zonder dat iemand dat heeft uitgesproken.

Het eerste is een risico voor je plan. Het tweede is geschiedenis die je moet kennen. Het derde en vierde gaan over mensen die iets te verliezen hebben, en daar moet het gesprek over gaan, ook als dat ongemakkelijk is.

Niet elke ja-maar is een verborgen zorg. Soms heeft iemand gewoon gelijk en klopt het plan niet. Ook dan helpt dezelfde aanpak, want je hoort het vroeg, voordat het geld kost.

In een programma zijn ja-maren daarom de goedkoopste risicolijst die je kunt krijgen. Wie ze vanaf de eerste gesprekken verzamelt, weet vroeg waar het gaat schuren.

Zo draai je het gesprek om

Drie stappen, die wij zelf ook oefenen.

1. Vat samen wat de ander zei, in je eigen woorden, en vraag of dat klopt. Niet om te laten zien dat je luistert, maar omdat je het vaak niet goed begrepen had. 2. Vraag naar de voorwaarde: wat moet er waar zijn om dit voor jou wel te laten werken? Het antwoord is bijna altijd concreter dan het bezwaar. 3. Voeg daarna je eigen punt toe, met "en" in plaats van "maar": "Ja, de bezetting is krap, en we willen de start liever niet uitstellen. Wat is er nodig om dat te laten lukken?"

Zo kan het klinken:

"Het team start volgende maand met de nieuwe intake." "Ja, maar daar is de bezetting niet voor." "Dus er zijn te weinig mensen om de intake naast het lopende werk te doen, klopt dat? Wat moet er anders zijn om het wel te kunnen?" "Twee mensen die nu aan de oude intake zitten, moeten daar vanaf."

Nu gaat het gesprek over iets wat je kunt regelen.

"Ja, én" is geen toverformule. Wie "ja, én" zegt en daarna gewoon doorgaat, doet hetzelfde als de ja-maar. Het werkt door de samenvatting en de vraag, niet door het woordje.

Een oefening voor jouw team

Neem een lopend voorstel. Laat de groep drie minuten alleen vragen stellen over dat voorstel, zonder oordeel. Schrijf de zorgen op die naar boven komen. Sorteer ze: wat is een feit dat je kunt nagaan, wat is een eerdere ervaring, wat is een belang. Beslis pas daarna.

Ben je zelf leidinggevende, projectleider of heb je een andere rol waarin je stuurt, let dan extra op. Jouw ja-maar weegt zwaarder dan die van een collega. Na jouw bezwaar zegt niemand meer iets, en je concludeert dat iedereen het eens is.

Wij betrappen onszelf er ook op, vooral onder tijdsdruk. De samenvatting blijft dan onze eerste stap, want die kost weinig tijd en scheelt veel discussie.

Welke ja-maar hoorde je deze week, en wat probeerde die te beschermen?