The smell of the room: wat je merkt voordat iemand iets zegt
Je merkt in een vergadering vaak al iets voordat iemand iets zegt. Waar je op let, hoe je waarneming en oordeel scheidt, en drie dingen om te proberen.
Je loopt een vergaderruimte binnen en na een minuut weet je of het er open of dicht zit. Je kunt het niet bewijzen, maar je weet het wel. Wij noemen dat de smell of the room. Dit artikel beschrijft waar wij op letten, hoe wij voorkomen dat wij er onzin van maken en drie dingen die je zelf kunt proberen.
Waar wij op letten
Vooraf bedenken wij waar wij veel of juist weinig over zullen horen. Klopt dat niet, dan is dat al informatie.
In de kamer kijken wij eerst naar wat niet over de inhoud gaat: het tempo en het volume waarmee er gepraat wordt, wie veel zegt en wie niets, waar energie zit en waar het zwaar wordt, welke woorden steeds terugkomen en of wat iemand zegt klopt met hoe hij erbij zit. Wij letten ook op wat niet ter sprake komt terwijl het er eigenlijk over zou moeten gaan.
Wij kijken naar de groep als geheel, niet naar één persoon. Dat is lastiger dan het klinkt, want je ogen gaan vanzelf naar wie praat. Kijk ook naar wie luistert.
Een voorbeeld. De stuurgroep zegt dat het draagvlak groot is. In de kamer wordt het stil zodra het over de uitvoering gaat. Dat verschil is informatie, ook als niemand er iets over zegt.
Wij nemen onszelf mee. Wij merken waar wij afhaken, waar wij meteen willen helpen of oplossen en of wij dichterbij willen of juist weg. Onze eigen reactie telt als gegeven. Ook ruiken en proeven kun je oefenen. Dat hoeft niet letterlijk. Het gaat erom dat je meer gebruikt dan alleen je oren voor de inhoud.
Waarnemen is nog geen oordeel
Het gevaar zit in de stap daarna. Je merkt iets en plakt er meteen een verklaring op: dit team is tegen, die manager is bang. Dan kijk je niet meer, je bevestigt je eigen verhaal.
Wij houden daarom twee dingen gescheiden. Eerst wat wij waarnemen: het wordt stil als het over de nieuwe planning gaat. Dan pas een verklaring, en die behandelen wij als hypothese die wij aan feiten toetsen. Niet 'er zijn veel mensen weggegaan', maar hoeveel, in welke periode en uit welk team. Niet 'ze willen niet', maar welke besluiten zijn teruggekomen en hoe vaak.
Zonder die feiten is het een indruk. Zonder de indruk blijft het bij cijfers die niemand vertellen waar je moet kijken. Je hebt beide nodig.
Hardop zeggen, met een vraag erachter
Een waarneming die je voor je houdt, helpt niemand. Zeg haar hardop, zonder oordeel, en zet er een vraag achter. 'Het valt op dat het stil wordt zodra de planning ter sprake komt. Herkennen jullie dat?' Of: 'Er lijkt steeds iets anders te spelen dan wat er gezegd wordt. Klopt dat?'
Daarna wachten wij. Die stilte hoort erbij. Als de groep zegt dat het niet klopt, weten wij dat onze hypothese niet deugt, en ook dat is nuttig. Soms volgt een gesprek dat de groep zelf nog niet had gevoerd. Dan vragen wij of dit kenmerkend is voor hoe ze normaal samenwerken, en wat het effect is op het werk, bijvoorbeeld welke besluiten blijven liggen en wat er buiten de vergadering gebeurt.
Dit werkt alleen als je het zonder verwijt doet. Een waarneming met een verwijt erin is een mening.
Drie dingen om te proberen
1. Loop de volgende ruimte binnen en schrijf op voordat je iets zegt wat je opvalt: zwaar of licht, snel of traag, vol of leeg. 2. Luister een kwartier in een vergadering naar hoe er gepraat wordt in plaats van waarover. Kijk ook naar wie zwijgt en wat dat met je doet. 3. Zeg één keer per vergadering een waarneming hardop, met een vraag erachter, en kijk wat er gebeurt.
Wat viel je in je laatste vergadering op dat niemand hardop zei?